Od ponad 10 000 lat współistniejemy z nieuniknionym atrybutem naszej cywilizacji, czyli ściekami, odpadami, które także dziś są poważnym zagrożeniem dla ludzi. Oto w krótkim przeglądzie historia naszej cywilizacji w kontekście zarządzania ściekami na przestrzeni wieków.

Oś czasu rozwoju kanalizacji w skrócie (https://timelines.issarice.com>wiki>Timeline_of_sanitation)

Okres czasu

Podsumowanie rozwoju

Czasy prehistoryczne

 

(3600 pne-800 pne)

Pierwsze systemy sanitarne są budowane na  prehistorycznym Bliskim Wschodzie, także w południowo-wschodniej części Iranu. Z okresu cywilizacji Doliny Indusu pochodzą wczesne dowody systemów  zaopatrzenia w wodę i urządzeń sanitarnych służących usuwaniu odchodów. Nieczystości z prywatnych toalet ceglaną siecią kanalizacyjną odprowadzane są do szamb, regularnie opróżnianych i oczyszczanych.

Starożytność

(800 pne-500 ne)

 

Rury i systemy kanalizacji ma już najstarsza chińska cywilizacja. Powierzchniowe systemy odprowadzania wód deszczowych rozwijane są w Imperiach Babilonu  i Mezopotamii. Minojczycy i Harappanie oraz cywilizacja Doliny Indusu mają zorganizowane i obsługiwane systemy kanalizacyjne oraz odwadniające. Rzymianie są uważani za pionierów w budowie podstawowych układów kanalizacyjnych i odwadniających, spełniających wymagania sanitarne w miejskim środowisku. System Cloaca Maxima łączy trzy funkcje: usuwania ścieków, wód deszczowych i wód odprowadzanych z bagien.

Średniowiecze - ciemny okres sanitacji

(III - XVI w.)

 

 

Kiedy upadło Cesarstwo Rzymskie rozpoczęła się epoka ciemności sanitarnych, trwająca ponad 1000 lat. Kultura wody jako źródła zdrowia i dobrego samopoczucia, znana nie tylko rzymskiej cywilizacji, zaczęła zanikać.   W średniowiecznych miastach naturalne cieki wodne wykorzystywane są do odprowadzania ścieków;  stopniowo  zakrywane   stają się kanałami ściekowymi. Ludzkie odpady gromadzone są  w tzw. "szafach na wiadro" i w szambach. W miastach, gdzie nie ma kanalizacji,  ścieki z domów wylewano bezpośrednio na ulice, zmywane okazjonalnie przez ulewy lub do przyulicznych rowów. Jedynie w zamkach i klasztorach dbano o sprawy sanitarne. W średniowiecznej Europie toalety w zamkach tworzyły  zwykle  pionowe  szyby wycięte w grubości ścian z kamiennym siedziskiem na szczycie.

 

1600 - 1700

W Europie rozpoczyna się budowa wodociągów i systemów pompowych.

1800

Systemy kanalizacyjne powstają w wielu europejskich i amerykańskich miastach, początkowo odprowadzając surowe ścieki do wód otwartych. Z uwagi na negatywny wpływ takiego postępowania na jakość wód - pojawiają się pierwsze zakazy bezpośrednich zrzutów ścieków do wód; równocześnie prowadzone są prace badawcze  nad metodami oczyszczania ścieków. Liczne epidemie chorób zakaźnych ( dur brzuszny, cholera) powodują, że pod koniec XIX w. w wielu miastach budowane są już rozległe  systemy kanalizacyjne, a surowe ścieki poddawane są wstępnemu  przetwarzaniu (oczyszczanie chemiczne, sedymentacja). W miastach coraz częściej są stosowane spłukiwane toalety).

1900

W większości miast zachodniej Europy oraz w stanach Zjednoczonych zaczynają funkcjonować coraz bardziej rozbudowane systemy oczyszczania ścieków.

Ostatnie lata

Szacuje sie, że na całym świecie około 2,4 mld ludzi nie ma urządzeń sanitarnych, np. toalet. Co roku 5 mln ludzi umiera z powodu chorób przenoszonych przez wodę. Ponad 80% ścieków powstających w wyniku naszej działalności jest odprowadzanych do rzek, morza, oceanów - bez uprzedniego usunięcia zanieczyszczeń.

 

Czasy prehistoryczne. Przed okresem neolitu, gdy ówcześni ludzie tworzyli grupy łowiecko-zbierające, potem byli koczującymi hodowcami, żyli  w świecie, w którym wszystko było odnawialne. Woda pitna płynęła ze źródeł i strumieni, a pierwsze społeczności osadnicze potrzebowały w pobliżu tylko jej źródła. Nasi prehistoryczni przodkowie wykorzystywali wszystko, co środowisko miało do zaoferowania; odchody i odpady (oddawany mocz, kał,  kości i skórki)  integrowały się z cyklem natury. 

Wszystko zmieniło się radykalnie, gdy hodowcy stali się producentami i handlowcami. Wytwarzanie i wymiana produktów rozpoczęła się początkowo w prostych społecznościach, potem rozwijała się w rosnących i osiadłych centrach ludności - w miastach, czyli grupach ludzkich o dużej gęstości zaludnienia. W osiadłych społecznościach  stopniowo koncentrował się handel, rozwijała się produkcja rzemieślnicza; tym wszystkim działaniom towarzyszyło rosnące wytwarzanie odchodów i odpadów.

1. Studnia chłonna z okresu cywilizacji Bliskiego Wschodu (www.spebk.pl)

Pierwszym urządzeniem sanitarnym była studzienka lub szambo, które odkryto w Babilonie około 4000r pne. Początkowo odchody gromadzono w prostych wykopach ziemnych, które wkrótce pojawiły się w innych miastach Imperium i na obszarach wiejskich. Babilończycy posiadali już podstawowy układ wodociągów; swoją wiedzę wykorzystywali również do gromadzenia odchodów w studzienkach. W czasach wytwarzania  odpadów i ścieków pojawiła się związana z nimi, równolegle powstająca  technologia współistnienia, mianowicie urządzenia sanitarne.

Cywilizacja Doliny Indusu posiadała również umiejętności  gospodarowania ściekami. Dokumentacje badań historycznych i archeologicznych wskazują na zaawansowaną technologicznie kulturę miejską w tym regionie w okresie 2600–1700pne. Jakość dawnego życia społecznego sugeruje rozległą wiedzę w planowaniu miast i ich efektywnym zarządzaniu,  także  wiedzę z zakresu higieny.

 

2.Cywilizacja Doliny Indusu w okresie  dojrzałej kultury happarańskiej (www.pl.khanacademy.org)

 

 

W Harappie i Mohenjo-Daro pierwszy  system sanitarny obejmował domy podłączone do kanałów otwartych, jednak ścieki nie mogły płynąć bezpośrednio do kanałów ulicznych (rynsztoków) bez uprzedniego podczyszczenia. Najpierw ścieki przepływały przez zwężające się rury terakotowe do małych rząpów (studni). Odpady stałe i osad pozostawały w rząpach, natomiast zanieczyszczone wody przelewały się na ulice, gdy rząpy były w 75% wypełniony (na dnie rząpu pozostawał osad, systematycznie usuwany). Kanały uliczne przykrywano cegłami i pociętymi kamieniami, prawdopodobnie pozostałymi po wykonywanych konserwacjach i pracach porządkowych. Rząp z przelewami na ulicę był prawdopodobnie pierwszym sposobem podczyszczania ścieków.

3.Wielka Łaźnia z okresu cywilizacji Doliny Indusu w Mohenjo-Daro w Sindh, Pakistan (www.en.wikipedia.org)

Starożytność. W czasach Cesarstwa Rzymskiego ustalono zasady  higieny oraz przepisy dotyczące kierowania ścieków do ulicznej kanalizacji;  mieszkańcy jednak nadal wylewali ścieki na ulice. Dopiero w 100 r.pne. wydano dekret zobowiązujący właścicieli gospodarstw  domowych do podłączania swoich  posesji do  kanalizacji.

4. Szkic akweduktu rzymskiego (Domena publiczna)

5. Współczesny wygląd głównego kanału ściekowego w Rzymie, którego budowę rozpoczęto w VII w pne ( www.pl.wikipedia.org/wiki/CloacaMaxima#/media/)

Kolejny etap  w gospodarowaniu  ściekami  to oddzielanie tzw. "szarej wody" od ścieków (forma odzysku). Szara woda, tj. woda z łażni była używana do zmywania publicznych latryn, "swoistego miejsca spotkań towarzyskich"  ówczesnych Rzymian.

6. Starożytna rzymska latryna (żródło:Andrzej Wypustek "Imperium szamba, ścieku i wychodka. Przyczynek do historii życia codziennego w starożytności")

Średniowiecze, czarny okres sanitacji. Rzymskie postępy w dziedzinie urządzeń sanitarnych zostały zapomniane w średniowieczu. Tylko kilka miast, takich jak Paryż, zachowało niektóre struktury rzymskiego systemu kanalizacyjnego.  Miasta otoczone murem budowały szamba jako jedyne urządzenia sanitarne, które jednak w tym okresie nie były systematycznie opróżniane. Mieszkańcy w dalszym ciągu praktykowali wylewanie nieczystości na ulice i usuwanie  odchodów  poza mury grodów. W takich warunkach rozwijały się epidemie zakaźnych chorób (duru, cholery). Brak postępów w  poprawie warunków sanitarnych  spowodował w tym okresie  śmierć 25% europejskiej średniowiecznej populacji.

7. Olsztyński zamek: "W zachodniej części skrzydła było wielkie okno, a tuż obok mieściło się gdanisko z latryną dla mieszkańców zamku" (Andrzej Rzempołuch "Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953")

W tym mrocznym  czasie w Europie tylko państwa arabskie na Półwyspie Iberyjskim miały ustalone zasady sanitarne, polegające na oddzielaniu trzech rodzajów wód - deszczowych, niezbędnych do życia; "szarych wód" z łaźni i ścieków z gospodarstw domowych. Kultura arabska, rozwijająca sie w pustynnym klimacie ceniła i szanowała wody deszczowe, gromadząc je w zbiornikach do późniejszego wykorzystania. Szare wody spływające powierzchniowymi kanałami i ścieki domowe odprowadzane odrębnymi kanałami spotykały się w szambach.

Przełom XIV/XV wieku  to okres pojawienia się we Francji i Zjednoczonym królestwie pierwszych rządowych regulacji dotyczących ścieków, składowania odpadów i kanalizacji  (cdn).

 

NASZA KRONIKA

NASZA KRONIKA

Przez 50 lat naszej działalności zebrało się wiele ciekawych dokumentów. Chcesz zajrzeć w naszą przeszłość? Zapraszamy ! ;)

Adres
10-532 Olsztyn, Plac Konsulatu Polskiego 5
Telefon
600 980 952
Mail
zarzad@tmo.olsztyn.pl
Strona
http://tmo.olsztyn.pl