Warto mieć świadomość, że na Ziemi jest ok. 1,3 mld km3  - i tak już pozostanie na zawsze; nie będzie jej ani mniej ani więcej. Praktycznie wody nie przybywa ani nie ubywa , ponieważ cykl hydrologiczny jest cyklem zamkniętym. Wzrasta  natomiast  szybko liczba użytkowników potrzebujących dostępu do wody dla swoich życiowych  potrzeb.

Woda była ważnym czynnikiem w lokalizacji najwcześniej osiedlonych społeczności, a ewolucja publicznych systemów  zaopatrzenia w wodę jest bezpośrednio związana z rozwojem miast. Prawdopodobnie najwcześniejszym sposobem pozyskiwania  wody, poza  naturalnymi dostępami do źródeł, rzek i jezior były płytkie studnie, w miarę rosnącego zapotrzebowania na wodę znacznie pogłębiane.

Ceglane studnie były budowane przez mieszkańców miast w dorzeczu Indusu już w 2500 r. pne, a studnie o głębokości prawie 500 m znane były w starożytnych Chinach.

 

 1.Ceramiczny model studni z systemem krążka linowego, wykopany z grobowca z okresu dynastii Han (202 pne-220ne) [en.wikipedia.org/wiki/History_of_water_supply_and_sanitation]

System kanat (qanat), specyficzny dla obszarów  pustynnych,  dostarczający wodę z wyżej położonej warstwy wodonośnej na niższe tereny  powstał w starożytnej Persji ok. 700 r. pne.

Najważniejszym elementem kanatu jest łagodnie opadający tunel ukryty pod grubą warstwą ziemi. Dzięki temu kanat minimalizuje straty spowodowane parowaniem w pustynnym klimacie, pozwalając transportować wodę na dużo większe odległości niż w przypadku otwartych instalacji wodnych jak np. akwedukt.

 

2. Przekrój pionowy kanatu [ en.wikipedia.org/wiki/Qanat]

Pozostałością po budowie są pionowe kanały dostępowe, które w trakcie eksploatacji pozwalają też nadzorować stan tunelu i usuwać zatory. Materiał wydobyty z pionu zazwyczaj pozostawiany jest w pobliżu wylotu, dzięki czemu cały kanat na powierzchni widoczny jest jako rząd niewielkich kopców ziemnych.

                    

3,4. Charakterystyczne kopce powstałe z ziemi usuwanej z pionów dostępowych; obok widok ogólny kanatu w Jupar, Iran [ whc.unesco.org/en/list/1506; fot. S.H.Rashedi]

Łączna długość sieci kanatu w Iranie szacowana jest na ponad 300 tys. km. Pomimo funkcjonowania współczesnych wodociągów, kanat nadal pełni ważną rolę w tym kraju, szczególnie na terenach wiejskich.

Technologia kanatu rozprzestrzeniła się na Bliskim Wschodzie, północnej Afryce i śródziemnomorskiej Europie.  Kanat jest pozostałością arabskiego panowania na Półwyspie Iberyjskim; wiedza o systemie została zachowana prze Hiszpanów i wraz z nimi dotarła do Ameryki Pd, czego dowodem są kanaty  obecne w Chile, Peru i Meksyku.

W 2016 roku perski kanat w Iranie został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Wprawdzie klimat stopniowo się zmienia, niemniej pustynnienie naszego regionu raczej nam nie grozi w najbliższej przyszłości i dlatego w obecnych okolicznościach przyrody  mieszkańcy  Olsztyna  dzięki współczesnym instalacjom wodociągowym  zaopatrywani są  w wodę podziemną, pompowaną  z trzecio- i czwartorzędowego piętra wodonośnego z głębokości 300 m.

Olsztyńskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji dostarcza wodę z sześciu ujęć, posiadającą jednak podwyższone ilości żelaza i manganu. Woda o takich parametrach, z uwagi na obowiązujące krajowe i europejskie kryteria jakościowe, poddawana jest uzdatnianiu, tj. odżelazianiu i odmanganianiu na filtrach ciśnieniowych w stacjach uzdatniania wody (SUW).

             

5,6. Hala pomp oraz zbiorniki filtrów wody - odżelaziacze [ materiały własne TMO]

 

 

Obecnie Przedsiębiorstwo eksploatuje następujące ujęcia wody:

·         Zachód + SUW (najstarsze, wybudowane w latach 1897-1899)

·         Wschód (1957)

·         Wadąg (1965) + SUW Karolin (1979)

·         Kortowo (1978)

·         Jaroty (1994)

·         Likusy (1995)

 

 

 

7. Strona tytułowa "Sprawozdań miesięcznych Zarządu Miejskiego Olsztyn 1945-1946"

[APO 42/390/0/1/51]

 

To współczesność, natomiast  początki reaktywowania systemu wodno-kanalizacyjnego w Olsztynie po zakończeniu II WS można poznać przeglądając "Sprawozdania Zarządu Miejskiego z lat 1945/1946 "; poniżej  wybrane fragmenty:

1. Sprawozdanie ZM za kwiecień i maj 1945: "Wodociągi i kanalizacja -  Wyłączono 107 zniszczonych domów, zabezpieczonych. Oczyszczono wieżę ciśnień, oszklono hale maszyn, pomp i zbiorników na stacji pomp. Oddano do naprawy 2 pompy głębinowe i naprawiono drzwi kranów wodnych itp. Oczyszczono stację ścieków i naprawiono 11 iniektorów i odremontowano 2 iniektory elektryczne".

2. Sprawozdanie ZM za sierpień 1945: "Wodociągi i kanalizacja - W dniu 8 sierpnia Grupa Operacyjna przekazała miastu wodociągi i kanalizacje. Jeżeli chodzi o kanalizacje - Grupa nie wykonała żadnych prac celem ich uruchomienia. W obecnej chwili zostały przygotowane do wysyłki - do Żychlina i Warszawy - celem przeprowadzenia remontu - kompresory i cylindry. Brak samochodu uniemożliwia wysłanie ich, co znacznie opóźni uruchomienie kanalizacji. Wielkim utrudnieniem w pracy był brak planów, które zostały przekazane dopiero na skutek interwencji Prokuratora. Na remont urządzeń kanalizacyjnych potrzeba około 800.000.zlotych - których brak.

W wodociągach w dalszym ciągu są przeprowadzane prace remontowe na stacji pomp, wieży ciśnień i na mieście. Zabezpieczono w około 500 punktach miasta ucieczkę wody z rur, naprawiono kilkanaście zasuw ulicznych.(...) Podstawowym brakiem jest nieotrzymanie do chwili obecnej przynajmniej jednego samochodu osobowego dla inspekcji sieci i jednego ciężarowego dla pogotowia wodociągowego. Rozpoczęto ściąganie opłat za włączanie do sieci wodociągowej i za wodę." 

3. Sprawozdanie ZM za wrzesień 1945: " Doprowadzono do porządku kanały i studzienki burzowców. Oczyszczono odżelaziacz i odkwaszalnie, wyremontowano 2 pompy głębinowe i 2 tłoczące. W wodociągach i kanalizacji wielkim utrudnieniem w pracy jest brak dostatecznej ilości fachowców, materiału i lokomocji."

4. Sprawozdanie za październik 1945: "Wodociągi - Przeprowadzano dalsze prace remontowe i zabezpieczające przed mrozem. (...) Dyrekcja Wodociągów  korzysta z pomocy 100 żołnierzy przydzielonych przez D-two 15 Dywizji. Kanalizacja - na skutek przeprowadzonych prac polegających na oczyszczeniu, naprawie i uruchomieniu injectorów, oczyszczeniu studzien kanalizacyjnych, naprawie kompresorów, można stwierdzić, że roboty są na ukończeniu i przed 15/XI kanalizacja zostanie całkowicie uruchomiona. Jedyną przeszkodą mógłby być brak prądu elektrycznego."

Andrzej Wakar, który spisał "Kronikę Olsztyna 1945 - 1950" pod datą 11 listopada 1945 r. umieścił następujący wpis:

"Zostały definitywnie ukończone prace nad uruchomieniem zakładów wodociągowo-kanalizacyjnych. Prezydent miasta Tadeusz Pałucki dokonał dziś uroczystego otwarcia zakładu w obecności całego zespołu pracowników wodociągów oraz zaproszonych gości. Przy uruchamianiu wodociągów byli zatrudnieniu inżynierowie Stanisław Babiński i Stefan Nosarzewski, technicy Stanisław Deka i Walczak oraz monterzy: Jan Budkiewicz, Wiktor Karkuciński, Jan Podgrudny, Stanisław Reżniak, Czesław Sokołowski, Józef Walczak, Wężyk i Zawiasa." [Andrzej Wakar "Kronika Olsztyna 1945-1950"Wyd. Pojezierze 1972 ]

 

8. Grupa pracowników Zakładu Wodociągów z ks. Janem Hanowskim, 1946

[St. Achremczyk "Olsztyn wodociągi 1897-2017" Wyd. Edytor Wers, Olsztyn 2017]

 

 

NASZA KRONIKA

NASZA KRONIKA

Przez 50 lat naszej działalności zebrało się wiele ciekawych dokumentów. Chcesz zajrzeć w naszą przeszłość? Zapraszamy ! ;)

Adres
10-532 Olsztyn, Plac Konsulatu Polskiego 5
Telefon
600 980 952
Mail
zarzad@tmo.olsztyn.pl
Strona
http://tmo.olsztyn.pl