Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, liczące ponad 119 lat, posiada w swych "zasobach" historyczne obiekty, m.in wybudowany w 1897 r. budynek przy ul. Żeglarskiej 1-2, modernizowany na przestrzeni lat, w którym mieści się i stale funkcjonuje Stacja Uzdatniania Wody "Zachód"

 


 

Olsztyn na przełomie XIX i XX w. zyskał status jednego z najważniejszych miast Prus Wschodnich, czego potwierdzeniem było ulokowanie tu siedziby nowej rejencji, budowa silnego garnizonu i dużego węzła kolejowego. Miasto dotychczas o charakterze rolniczo-rzemieślniczym w tym okresie dokonało skoku cywilizacyjnego - powstawały w nim  nowe zakłady i fabryki, m.in. browary, młyny, tartaki, cegielnie, odlewnie żelaza i fabryki maszyn, mebli, zapałek. Gospodarczy rozwój miasta wymagał planowania i budowy nowych  inwestycji komunalnych - pierwszą z nich była gazownia miejska  uruchomiona w 1889 r. Gdy zrezygnowano z planów budowy elektrowni, zarząd miasta rozpoczął przygotowania do  inwestycji wodociągów i kanalizacji. Przemawiał za tym fakt złej jakości wody miejskiej, która była przyczyną wielu chorób; do tej inwestycji - przed  budową  elektrowni - przekonywał zarząd miasta również  ówczesny miejski architekt Robert Luckhardt.

Poniżej 1.sza strona "Dokumentu Magistratu Miasta Olsztyna dotyczącego robót przygotowawczych dla Zakładu Kanalizacji "  (APO, sygn. 42/259/46)


Prace przygotowawcze do inwestycji wodociągowej  i kanalizacyjnej, rozpoczęte w 1894 r. zakończyły się sporządzeniem raportu określającego koszty ich budowy dla wybranych projektów (1896). Również w tym roku zarząd  miasta podjął uchwałę o "zakupie jeziora Okull od pozasłużbowego rendanta v.Suckow za 29.000 marek i uchwaliła 15.000 marek na wiercenie za wodą zdrojową w pobliżu jeziora Okull, na kosztorysa, rysunki i inne prace przedwstępne, celem późniejszego zaprowadzenia wodociągów i kanalizacji" [1]. Na działce nad jeziorem Ukiel (Okullsee) zaplanowano ujęcie wody, gdzie już w marcu 1897 r. zaczęto budować stację pomp, nazwaną później Stacją Pomp Zachód.


Stacja Pomp Zachód z halą maszyn w 1899 r. (obecnie stacja uzdatniania wody) posiadała pomieszczenie zbiornika na czystą wodę, wieżową stacje transformatorową  oraz budynek mieszkalny dla pracowników zakładu.

Wodę pobierano ze studni zasilających i pomp głębinowych oraz z jeziora Ukiel, następnie filtrowano i dostarczano do zbiornika wody czystej, skąd pompami tłocznymi i żeliwnymi rurami  przesyłano odbiorcom w mieście. Stacja pomp wraz z urządzeniami do uzdatniania wody  została przebudowana w latach 1927-1935, gdy zamontowano w niej odżelaziacz, nowe filtry oraz system odkwaszania i odgazowywania wody.

Wtedy również powstały, istniejące do dziś, dwa zbiorniki wody czystej oraz rozdzielnia wysokiego napięcia. Pierwsze dwa projekty zbiornika wody czystej opracowano już w styczniu 1916 r., jednak nigdy ich nie  zrealizowano. Pozostał natomiast ceglany budynek zbiornika na wodę, który obecnie pełni na SUW funkcje pomocnicze. Wieżowa stacja transformatorowa została zastąpiona napowietrzną stacją słupową.


Przygotowane w 1916 r., jednak niezrealizowane projekty zbiornika wody czystej [2]


Wzniesiony wg nowego projektu zbiornik wody w zespole przedwojennej stacji pomp z wieżową stacją transformatorową w tle

Równoległe do budowy ujęcia wody  i sieci wodociągowej zaplanowano budowę ciśnieniowego systemu kanalizacji, w którym wykorzystano rozwiązanie techniczne autorstwa  angielskiego inżyniera Isaaca Schoena ( system I.Schoena został zaprezentowany w 1893 r. podczas Wystawy Światowej w Chicago). Całkowite zakończenie prac związanych z budową wodociągów nastąpiło 1 lipca 1899 r., a po miesiącu oficjalne oddano do użytku system kanalizacyjny (1 sierpnia).

Do historycznych obiektów komunalnych  należą również dwa budynki przy obecnej ul. Leśnej pozostałe po zabudowie  uruchomionej  w 1899r. oczyszczalni ścieków, która Olsztynowi służyła ponad 80 lat,tj. do uruchomienia nowej oczyszczalni ŁYNA w 1983 r.

  

 

Budynek administracyjno- socjalny dawnej oczyszczalni po rewitalizacji


Budynek gospodarczy dawnej oczyszczalni

 

 


 

Lokalizacja dawnej oczyszczalni - strzałką zaznaczono jej obiekty (Pharus Plan z 1920 r.) [3]; poniżej - system kanalizacji ciśnieniowej Olsztyna (rys. z 1899 r.) z zaznaczonymi stacjami eżektorowymi od I do V  [2]

 

Tegoroczny Światowy Dzień Wody, obchodzony w marcu,   uhonorowany został przez PWiK zorganizowaniem "dnia otwartego" właśnie na terenie Stacji Uzdatniania Wody "Zachód". Mieszkańcy odwiedzający tego dnia Stację, oprócz jej zwiedzenia, mogli usłyszeć od fachowców-pracowników PWiK   wiele ciekawych informacji o długiej drodze, jaką musi pokonać  woda ze studni  głębinowych  zanim dotrze do naszych kranów.

 

 

Źródła opracowania:

[1]  S. Achremczyk "Skarb czystej wody. Historia olsztyńskich wodociągów" Olsztyn 2011

[2]  S. Achremczyk "Olsztyn wodociągi 1897 - 2017" Olsztyn 2017

[3]  H. Matschull "Bilder aus dem Leben i Allenstein" Verlag G. Rautenberg-Leer, 1989

Materiały własne TMO

 

 

Październik  2018

NASZA KRONIKA

NASZA KRONIKA

Przez 50 lat naszej działalności zebrało się wiele ciekawych dokumentów. Chcesz zajrzeć w naszą przeszłość? Zapraszamy ! ;)

Adres
10-532 Olsztyn, Plac Konsulatu Polskiego 5
Telefon
Mail
zarzad@tmo.olsztyn.pl
Strona
http://tmo.olsztyn.pl