Wczoraj ...

Zamiar centralnego zaopatrzenia Olsztyna w wodę przygotowany został do realizacji w ostatnich latach XIX wieku. Prace zmierzające do planowanej budowy miejskich wodociągów rozpoczęto już w w 1893 r., wtedy powstał też projekt budowy kanalizacji. Do realizacji przystapiono w 1897 r. zaczynając od budowy ujęcia wód podziemnych nad wschodnim brzegiem jeziora Krzywego (Ukiel).

 

Budowa systemu wodociągowego, złożonego z ujęcia wody, stacji pomp, stacji uzdatniania wody (odkwaszania* i odżelaziania), wieżowego zbiornika wody uzdatnionej oraz rozdzielczej sieci wodociągowej trwała ponad 2 lata.

 

W pierwszej fazie eksploatacji wodociagów dostarczanie wody mieszkańcom odbywało się za pośrednictwem zdrojów ulicznych, ponieważ niewielka liczba nieruchomości posiadała wówczas bezpośrednie podłączenie do sieci. Wydajność systemu wodociągowego wybudowanego w 1899 r. nie przekraczała 2000 m3/dobę wobec średniego jednostkowego zużycia wody w pierwszym roku eksploatacji rzędu 29,9 l/M/dobę.

* odkwaszanie to jeden z etapów uzdatniania wody głębinowej, polegający na napowietrzaniu w celu usuwania nadmiernej ilości rozpuszczonego w niej dwutlenku węgla.

 

Zewnętrzny widok przedwojennego budynku wodociagów; środkowa część to hala pomp, w prawym skrzydle zakład odkwaszania, po lewej zakład odżelaziania [ 1 ]

 

Współczesny wygląd hali pomp w Stacji Pomp Zachód [ 2 ]

 

 

Plan olsztyńskiej wieży ciśnień [4]

 

Zbiornik wody czystej o V=500 m3 wybudowany w 1899 r. przy ówczesnej drodze na Wzgórze Andrzeja (zdjęcie po lewej, [3]) oraz aktualny wygląd dawnego zbiornika/wieży ciśnień (zdjęcie po prawej).

 

Wieża wodna za miastem na Andreasberg miała służyć również do podziwiania widoku na miasto i okolicę; miała 23 m wysokości i prowadziły na nią wygodne schody.

 

Oficjalne oddanie do użytku miejskiej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej nastąpiło 1 sierpnia 1899 r. po zatwierdzeniu inwestycji przez zwierzchnie władze. W czerwcu 1899 r. miejskie wodociągi przeszły poważny sprawdzian, gdy woda dostarczana hydrantami służyła do gaszenia pożaru, który wybuchł w warsztatach Gustawa Reitzuga na Placu Remontowym, obecnie pl. Roosvelta.

 

Przyjazd regencyjnej komisji odnotowała "Gazeta Olsztyńska" z 5 sierpnia 1899 r.: "We wtorek odebrane zostały tutaj kanalizacja i wodociągi przez wyższą władzę policyjną. Zjechali w tym celu z Królewca zastępca regencji i radca medycyalny pan dr Katerbau. Po obejrzeniu i przekonaniu się o praktyczności i dobrym wykonaniu nowych urządzeń odbył się w Jakubowie obiad w którym brało udział 50 osób". I dalej:

 

"Przedstawiciele komisji, magistratu i rady miejskiej, także członkowie komisji powołanej do budowy wodociągów, spotkali się w ratuszu. Mogli obejrzeć dokumentację techniczną wyłożoną w sali, a gdy to uczynili 8 powozami udali się, by obejrzeć wszystkie stacje eżektorowe oraz ujęcie wody nad Jeziorem Ukiel, a także oczyszczalnię ścieków". [ 4 ]

 

Koniec XIX wieku zakończył się w historii miasta wybudowanym systemem wodociągowym i kanalizacyjnym, które w następnych latach były sukcesywnie rozbudowywane. Zwłaszcza sieć kanalizacyjna była jak na owe czasy nowatorska, chyba dlatego władze rejencji królewieckiej miały obawy co do prawidłowego funkcjonowania nowego systemu. Nowatorskie rozwiązania technologiczne polegały na wybudowaniu w poszczególnych zlewniach powietrznych przepompowni przelewowych (eżektorów) jako że miasto położone było na terenach o dużej deniwelacji. W ramach budowy systemu powstało 7 stacji:

 

stacja I - przy ul. Górnej (przy moście św.Jana), I a - przy ul. Knosały (przy przedwojennym Miejskim Urzędzie Budowlanym); II - przy ul. Wyzwolenia 11 Listopada (Górne Przedmieście); III - przy ul. Nowowiejskiego (przy dawnym młynie); IV - w Alei W. Polskiego (przy dawnej miejskiej rzeźni); V - w ul. Bezimiennej na terenie koszar artylerii i piechoty.

 

 

Model eżektora prezentowany w Muzeum Nowoczesności w Olsztynie [4]; 

Tablica informacyjna o zachowanej pod Al. Wojska Polskiego stacją eżektorową IV dawnego pneumatycznego systemu kanalizacyjnego

 

Miejskie wodociągi i kanalizacja powodowały zainteresowanie władz nie tylko innych miast pruskich, także polskich, w tym Warszawy.

W 1906 r. delegacja Stowarzyszenia Techników z Warszawy, wizytująca miasta zaboru pruskiego odwiedziła również Olsztyn. Jeden z członków delegacji inż. Emil Sokal (kierownik budowy wodociągów i kanalizacji w Warszawie) opisał następująco swoje wrażenia z wizyty:

 

"Kanalizację posiada Olsztyn niezmiernie ciekawą i odmienną od tych systemów, które zazwyczaj są stosowane; pierwotnie projektowano i tu kanalizację ogólnospławną, jaką posiada obecnie Warszawa (...) Skoro w zasadzie postanowiono przyjąć system rozdzielczy, jako w danych okolicznościach tańszy, można było z dwóch alternatyw wybrać albo system spławny, w którym ścieki odpływają grawitacyjnie do punktu najniżej położonego, albo pneumatyczny, tj. przy zastosowaniu zagęszczonego lub rozrzedzonego powietrza. Wybrano ten drugi tzw. Shonyego przy zastosowaniu 7 stacyi przelewowych (eżektorowych)" [4].

 

 

Siedziba Stadtische Betriebswerke Allenstein GmbH (Zakładu Wodociągowego i Zakładu Kanalizacyjnego) przy dawnej ul. Ogrodowej.

 

 

Siedziba Stadtische Betriebswerke Allenstein GmbH (Zakładu Wodociągowego i Zakładu Kanalizacyjnego) przy dawnej ul. Ogrodowej - dziś to Hotel Wileński przy ul. Knosały

 Dziś

 

Siedziba Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji przy ul. Oficerskiej

Obecnie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji pokrywa pełne zapotrzebowanie na wodę mieszkańców Olsztyna, a także Jonkowa, Gutkowa, Łupstycha, Wójtowa, Ostrzeszewa, Zalbek, Myk, Wadąga, Gietrzwałdu i Bartąga. Długość sieci wodociągowej i przyłączy w 2015 r. wynosiła 367,2 km; długość sieci kanalizacyjnej - 323 km.

Zauważa się coraz bardziej racjonalne zużywanie wody przez mieszkańców, stąd sprzedaż wody spada, czyli olsztyniacy i inni odbiorcy oszczędzają wodę. Mimo tego stale są prowadzone prace badawcze w poszukiwaniu nowych zasobów wód podziemnych, które przynoszą zadowalające wyniki. Można stwierdzić, iż mieszkańcy Olsztyna, a także okolicznych miejscowości nie muszą obawiać się braku wody. Mając wody pod dostatkiem nie zdajemy sobie jednak sprawy z tego, że jej brak może być najważniejszym problemem dla ludzkości w bliskiej przyszłości.

"... Nie wystarczy myśleć o dzisiejszych potrzebach; ponosimy wielką odpowiedzialność wobec przyszłych pokoleń, które rozliczą nas z naszego zaangażowania dla zachowania bogactw naturalnych nam powierzonych ..." (Papież Jan Paweł II).

 

 

 

Żródła:

1. H.Matschull "Bilder aus dem Leben in Allenstein" Verlag Gerhard Rautenberg,Leer,1989

2. S. Achremczyk "Skarb czystej wody.Historia olsztyńskich wodociągów" Wyd. Edytor Wers, Olsztyn 2011

3. "Allenstein in 144 Bildern" Verlag Gerhard Rautenberg, Leer, 1988

4. S. Achremczyk "Olsztyn wodociągi 1897-2017" Wyd. Edytor Wers, Olsztyn 2017

5. Archiwum Państwowe w Olsztynie

6. Materiały własne TMO

 

 

 

 

 

 

 

NASZA KRONIKA

NASZA KRONIKA

Przez 50 lat naszej działalności zebrało się wiele ciekawych dokumentów. Chcesz zajrzeć w naszą przeszłość? Zapraszamy ! ;)

Adres
10-532 Olsztyn, Plac Konsulatu Polskiego 5
Telefon
Mail
zarzad@tmo.olsztyn.pl
Strona
http://tmo.olsztyn.pl